Instagram
Меню

ЭтноSTEM

ЭтноSTEM деген эмне?

ЭтноSTEM — бул дүйнөлүк STEM (илим, технология, инженерия жана математика) билим берүү концепциясын этникалык жана маданий мурастар менен айкалыштырган инновациялык билим берүү модели.

Бул ыкма билим берүү процессинде элдик тажрыйбаларды, салттуу билимдерди жана маданий өзгөчөлүктөрдү заманбап илимий жана инженердик ыкмалар менен интеграциялоону көздөйт. ЭтноSTEM аркылуу окуучулар өз маданиятына таянып, технологиялык ой жүгүртүүнү, изилдөөчүлүк көндүмдөрдү жана чыгармачыл потенциалды өнүктүрүшөт.

 ЭтноSTEMдин негизги максаттары

🌿 Маданий мурасты сактоо жана өнүктүрүү

Салттуу билимдерди, кол өнөрчүлүк ыкмаларын жана элдик технологияларды заманбап илим жана инженерия менен айкалыштыруу аркылуу кийинки муундарга өткөрүү.

🔬 Маданий жана илимий билимдерди интеграциялоо

Биология, экология, айыл чарба, курулуш сыяктуу тармактарда салттуу тажрыйбаларды заманбап илимий ыкмалар менен салыштырып, практикалык чечимдерди иштеп чыгуу.

🤝 Инклюзивдүү жана жеткиликтүү STEM билим берүү

Ар түрдүү этникалык жана маданий чөйрөдөгү балдар үчүн кызыктуу, түшүнүктүү жана жеткиликтүү билим берүү чөйрөсүн түзүү.

🧠 Критикалык ой жүгүртүүнү өнүктүрүү

Чыныгы турмуштук көйгөйлөрдү салттуу жана заманбап илимий ыкмаларды колдонуу менен чечүүгө үйрөтүү, изилдөөчүлүк жана инженердик ой жүгүртүүнү калыптандыруу.

🌍 Экологиялык жоопкерчилик жана туруктуу өнүгүү

Табигый ресурстарды сактоо, экологиялык тең салмактуулук жана туруктуу өнүгүү тууралуу салттуу билимдерди технология менен айкалыштыруу.

💻 Технологияларды мурас жана жаратылышты сактоодо колдонуу

Санариптик архивдерди түзүү, экологиялык инновацияларды иштеп чыгуу жана маданий мурасты коргоо үчүн заманбап технологияларды пайдалануу.

🚀 Жаштардын илимге кызыгуусун арттыруу

Маданий элементтерге негизделген STEAM-долбоорлор аркылуу балдардын илимге, технологияга жана инженерияга болгон кызыгуусун жогорулатуу.

🏛️ Социалдык жана маданий туруктуулукту бекемдөө

Илим жана технологиялар аркылуу коомдордун жашоо сапатын жакшыртуу менен бирге алардын уникалдуу маданиятын сактоо жана өнүктүрүү.

Этно STEAM – бүгүнкү күндө мектепке чейинки балдарды заманбап тарбиялоодо абдан актуалдуу.

Этно STEAM инновациялык билим берүү модулу жаңы Этно STEAM комплекттери менен иштөөдөн турат, балдардын интеллектуалдык дараметин жана практикалык көндүмдөрүн калыптандыруу жана өнүктүрүү үчүн.

Балдарды өз элинин маданиятына, каада-салттарына, үрп-адаттарына кызыктыруу, билимин бекемдөө, балдардын практикалык көндүмдөрүн, конструктивдүү, мейкиндик, логикалык, сынчыл ой жүгүртүүсүн өнүктүрүү жана калыптандыруу аркылуу улуттук аң-сезимди өнүктүрүү. 

МЧБУнун негизги предметтик багыттары менен интеграциялоо:

  1. Математика
  2. Айланаңыздагы дүйнө менен таанышуу
  3. Куруу
  4. Тартуу
  5. Кыргыз тили
  6. Көркөм адабият
  7. Музыка
  8. Сабаттуулук

Иштөө үлгүлөр

"Боз Үй"Конструктору

«Боз Үй» конструктору — ар бир баланын табигый кызыгуусун жана элестетүү жөндөмүн өнүктүрүү аркылуу илим, технология, искусство жана математика (STEAM) дүйнөсүн алгачкы кадамдардан баштап таанып-билүүсүнө шарт түзгөн өнүктүрүүчү топтом.

Бул конструктор балдардын:

  • социалдык жана коммуникативдик көндүмдөрүн өнүктүрүүгө;
  • кыргыз элинин тарыхы жана салттуу турак жайы — боз үй тууралуу түшүнүгүн калыптандырууга;
  • сенсордук кабылдоосун жана майда моторикасын өнүктүрүүгө;
  • таанып-билүү, изилдөө жана конструктивдүү ишмердүүлүккө кызыгуусун арттырууга;
  • элементардык математикалык түшүнүктөрдү өздөштүрүүгө;
  • логикалык ой жүгүртүүсүн өнүктүрүүгө багытталган.

Боз үйдүн негизги бөлүктөрү

Боз үй төмөнкү элементтерден турат:

  • кереге
  • уук
  • түндүк
  • босого-таяк
  • каалга

Ал эми үзүк, туурдук жана түндүк жабуу биригип, боз үйдүн кийиз жабуусун түзөт.
Боз үйдү бекемдөө үчүн эшме жана сызма боолор колдонулат.

Бул топтом калыптандырат жана өнүктүрөт:

  • логикалык, мейкиндиктик жана конструктивдүү ой жүгүртүүнү;
  • көлөмдөрдү салыштырып, айырмалоо жөндөмүн;
  • оозеки көрсөтмөлөрдү аткара билүү, схемаларды окуу жана түшүнүү жөндөмүн;
  • моделдөөдө колдонулуучу материалдардын негизги касиеттерин билүүнү;
  • кагаз жана картондон жалпак жана көлөмдүү моделдерди куруунун негиздерин;
  • калыптарды туура колдонуу ыкмаларын;
  • курулуш процессинде коопсуздук техникасынын негизги эрежелерин сактоону.

Кыргыз шырдагы (пазыл)

 Бул топтом калыптандырат жана өнүктүрөт:

  • Логика жана мейкиндиктик ой жүгүртүү
  • Анализдөө жана үлгү менен салыштыруу мүмкүнчүлүгү
  • Ой жүгүртүү жөндөмү
  • Деталдарды өз ара жана баштапкы үлгү менен салыштыра билүү
  • Колдогу моторикаларды иштетет.

Сүрөттү чачыранды деталдардан жасоодо бала маалыматтардын бүтүндөй сериясын талдап чыгышы керек:

  • ар бир элементтин көлөмү;
  • анын формасы;
  • сүрөттүн айрым бөлүктөрүнүн түс гаммасы.
  • Бул топтом калыптандырат жана өнүктүрөт:
  • Эстутум, көрүү эс тутуму
  • сүрөттү толугу менен жана чийменин айрым элементтерин башыңызда сактай билүү.
  • сүрөттү карап, деталдарын эстей билүү
  • табышмактын бөлүктөрүнүн арасынан аларды издей билүү.
  • Көңүл буруу
  • узак убакыт бою туруктуу жана Кунт коюп боло билүү.
  • Мотор моторикасы
  • сүрөттөрдү чогулта билүү
  • табышмактардын кичинекей бөлүктөрүн иргей билүү
  • керектүүлөрүн таап, өз ордуна киргизе билүү
  • манжаларды машыктыра билүү, бул майда моториканы өнүктүрөт жана өз кезегинде баланын сүйлөөсүнө оң таасирин тийгизет.
  • Сорттоо жана классификациялоо көндүмдөрү
  • кесиндилерди түсү, өлчөмү же сүрөттөгү орду боюнча иргей билүү (четтери, бурчтары, ортосу).
  • Бул топтом калыптандырат жана өнүктүрөт: критикалык ой жүгүртүү, чыгармачылык
  • так алгоритми жок табышмакты бүктөө процесси
  • натыйжага жетүү үчүн алгоритмди түзө билүү
  • фантазияны, кутудан тышкары ойлонууну, чыгармачылыкты колдоно билүү.

"Негизги геометриялык фигуралардан боз үй"

Бул өнүктүрүүчү топтом балдарды геометриянын негизги түшүнүктөрү менен тааныштырып, улуттук образ — боз үй аркылуу таанып-билүү жана чыгармачылык жөндөмдөрүн өнүктүрүүгө багытталган.

Комплектке 16 даана геометриялык элемент кирет:
тегерек, квадрат, үч бурчтук жана тик бурчтук, ошондой эле 4 негизги түс — кызыл, жашыл, сары жана көк. Пазлдарды чогултуу үчүн уячалары бар негиз каралган.

Топтомдун негизги артыкчылыгы — интерактивдүүлүгүндө. Балдар геометриялык фигураларды тегиздикте жайгаштырып, салыштырып жана изилдеп, алардын өлчөмүн, формасын, түсүн жана санын үйрөнүшөт.

Өнүктүрөт жана калыптандырат:

  • элементардык математикалык түшүнүктөрдү;
  • конструктивдүү жана мейкиндиктик ой жүгүртүүнү;
  • дизайн жана моделдөө боюнча баштапкы көндүмдөрдү;
  • майда моториканы;
  • фантазияны жана эс тутумду.

"Боз Үй"пазл

«Боз Үй» пазлы — балдардын конструктивдүү жана чыгармачыл ой жүгүртүүсүн өнүктүрүүгө багытталган улуттук темадагы өнүктүрүүчү оюн.

Комплектке 14 даана сүрөт элементи (ак түстө) жана пазлдарды чогултуу үчүн уячалары бар негиз кирет. Пазлды чогултуу процесси аркылуу балдар мейкиндиктик ой жүгүртүүнү, майда моториканы жана фантазиясын өнүктүрүп, кыргыз элинин улуттук каада-салттары менен таанышышат.

Бул оюн төмөнкү көндүмдөрдү калыптандырат:

  • конструктивдүү жана мейкиндиктик ой жүгүртүү;
  • майда моторика жана кол кыймылынын тактыгы;
  • чыгармачылык фантазия;
  • дизайн жана моделдөө боюнча баштапкы түшүнүктөр.

Кыргызстандын картасы (пазыл)

Комплексте 7 сүрөт аларда аймактагы баалу өзгөчөлүктөр камтылган элементтер (түсү ак) жана паззлдарды чогултуу үчүн уячасы бар негиздер бар.

Карта баш катырма анын интерактивдүүлүгүндө артыкчылык: балдар региондордон турган картанын фрагменттерин тартып жана үйрөнө алышат, мамлекеттин чек араларынын өлчөмдөрүн жана формаларын биле алышат, Кыргызстандын ар бир регионунун негизги кооз жерлерин биле алышат. Тактилдик сезимдер аркылуу балдарыңыз географиянын негиздерине жетип, эне тилинин лексикасын активдештире алышат. Биздин карта мотор мотор машыктыруучусу болуп калышы мүмкүн. Учакта дизайн жана моделдөө көндүмдөрүн калыптандырат.

«Лабирирт менен чычкан» дидактикалык оюну

«Лабиринт менен чычкан» — балдардын логикалык ой жүгүртүүсүн, чыдамкайлыгын жана чыгармачылык жөндөмдөрүн өнүктүрүүгө багытталган интерактивдүү дидактикалык оюн.

Комплектке төмөнкүлөр кирет:

  • негизги платформа, ар кандай өлчөмдөгү тешикчелери менен;
  • ычкан формасындагы уяча.

Оюндун негизги артыкчылыгы — анын интерактивдүүлүгүндө. Балдар лабиринттин ар кандай жолдорунан өтүп, берилген тапшырмаларды аткарып, маселелерди чечишет.

Өнүктүрөт жана калыптандырат:

  • элементардык математикалык түшүнүктөрдү;
  • логикалык жана мейкиндиктик ой жүгүртүүнү;
  • майда моториканы;
  • фантазияны жана эс тутумду;
  • сүйлөшүү, диалогдук жана ырааттуу кепти.

«Поле чудес» дидактикалык оюндун топтому

«Поле чудес» — балдардын билим алуу процессин оюн аркылуу кызыктуу жана интерактивдүү кылган дидактикалык топтом.

Комплектке төмөнкүлөр кирет:

  • квадрат формадагы негизги платформа;
  • айлануучу жебе;
  • 8 тик бурчтуу клетка.

Клеткалар ар кандай сүрөттөрдү киргизүүгө ылайыкташтырылган жана төмөнкү багыттарды камтыйт:

  • транспорттун түрлөрү;
  • үй канаттууларынын түрлөрү;
  • жапайы канаттуулар;
  • үй жаныбарларынын түрлөрү;
  • жапайы жаныбарлардын түрлөрү;
  • кесиптер;
  • улуттук оюндар.

Оюндун негизги артыкчылыгы — балдар өз билимин практикада колдонуп, сүрөттөрдү таанып, классификациялап, логикалык жана көркөм ой жүгүртүүсүн өнүктүрүшөт.

«ТƟƟ ашуу Долон оюнунун топтому »

«Төө-Ашуу Долон» — балдардын логикалык ой жүгүртүүсүн, чыдамкайлыгын жана чыгармачылык жөндөмдөрүн өнүктүрүүгө багытталган интерактивдүү дидактикалык оюн.

Комплектке ар кандай өлчөмдөгү тешикчелери бар жана туннел формасындагы уячалары камтылган, тоону ашып өтүүнү элестеткен негизги платформа кирет.

Оюндун негизги артыкчылыгы — анын интерактивдүүлүгүндө. Балдар «Төө-Ашуу Долон» оюнунда ар кандай жолдордон өтүп, берилген тапшырмаларды аткарып, маселелерди чечишет.

Өнүктүрөт жана калыптандырат:

  • элементардык математикалык түшүнүктөрдү;
  • логикалык жана мейкиндиктик ой жүгүртүүнү;
  • майда моториканы;
  • фантазияны;
  • чыдамкайлыкты жана эс тутумду;
  • сүйлөө, диалогдук жана ырааттуу кепти.

Пескография

«Пескография» — балдардын чыгармачылык мүмкүнчүлүктөрүн ачып, өзүн эркин билдирүүсүнө жана дүйнөнү көркөм кабылдоосуна өбөлгө түзгөн өнүктүрүүчү ыкма.

Бул ыкманын негизги артыкчылыгы — баланын өзүн көрсөтүү жөндөмүн, чыгармачыл ой жүгүртүүсүн жана көркөм кабылдоосун өнүктүрүүсүндө.

Пескография:

  • балдардын эс тутумун;
  • көңүл топтоосун;
  • мейкиндик фантазиясын өнүктүрүүгө жардам берет.

Ошондой эле бул ыкма балдарды кум менен сүрөт тартуу сыяктуу укмуштуу искусство дүйнөсү менен тааныштырып, алардын чыгармачылык потенциалын ачууга уникалдуу мүмкүнчүлүк түзөт.

« АРТпанель»

«АРТпанель» — балдардын чыгармачылык жөндөмдөрүн өнүктүрүүчү интерактивдүү дидактикалык топтом.

Комплектке төмөнкүлөр кирет:

  • платформа, айнекче коюла турган тешикчелери бар буттары менен.

Оюндун негизги артыкчылыгы — анын интерактивдүүлүгүндө. Балдар көрсөтүлгөн сүрөттөрдү акрил же гуашь боёктору менен өз стилинде тартып, кийин аны жууп кайра колдонуу мүмкүнчүлүгүнө ээ болушат.

Өнүктүрөт жана калыптандырат:

  • чыгармачылыкты жана көркөм ой жүгүртүүнү;
  • майда моториканы;
  • фантазияны жана эс тутумду;
  • эптүүлүктү;
  • сүйлөшүү, диалогдук жана ырааттуу кепти.

 «Сандар - Тамгалар» комплекти

«Сандар – Тамгалар» — балдардын тилдик жана математикалык жөндөмдөрүн бирдей өнүктүрүүгө багытталган интерактивдүү дидактикалык топтом.

Комплектке төрт бурчтуу формадагы 27 өлчөмдүү куб кирет. Кубдардын 6 тарабында төмөнкүлөр жайгаштырылган:

  • кыргыз алфавитинин тамгалары;
  • 0дөн 9га чейинки сандар;
  • математикалык белгилер: кошуу (+), алуу (−), барабар (=);
  • чоң (>), кичине (<) белгилери.
    Ар бир белги 3 даанадан берилет.

Оюндун негизги артыкчылыгы — анын интерактивдүүлүгүндө. Балдар:

  • тамгалар түшүрүлгөн кубдар аркылуу сөздөрдү түзө алышат;
  • сандары бар кубдарды колдонуп жөнөкөй математикалык маселелерди чыгарышат.

Өнүктүрөт жана калыптандырат:

  • сүйлөө, диалогдук жана ырааттуу кепти;
  • элементардык математикалык түшүнүктөрдү;
  • логикалык ой жүгүртүүнү;
  • майда моториканы;
  • фантазияны жана эс тутумду.

«Чүкө жана балык » дидактикалык оюнунун топтому

«Чүкө жана балык» — балдардын логикалык, мейкиндиктик ой жүгүртүүсүн жана чыгармачылык жөндөмдөрүн өнүктүрүүгө багытталган интерактивдүү дидактикалык оюн.

Комплектке төмөнкүлөр кирет:

  • негизги платформа;
  • төрт негизги түстөгү жебелер (оңго, солго, ылдый, өйдө);
  • балык фигуралары;
  • улуттук чүкөлөр.

Оюндун негизги артыкчылыгы — анын интерактивдүүлүгүндө. Балдар берилген түстөргө жана багыттарга ылайык мейкиндикте ориентация маселелерин чечүү үчүн фигураларды колдонушат.

Өнүктүрөт жана калыптандырат:

  • элементардык математикалык түшүнүктөрдү;
  • майда моториканы;
  • фантазияны жана эс тутумду;
  • сүйлөшүү, диалогдук жана ырааттуу кепти.

Баш катырма "Танграмм"

«Танграмм» баш катырмасы — балдардын логикалык, мейкиндиктик жана чыгармачылык ой жүгүртүүсүн өнүктүрүүгө багытталган интерактивдүү өнүктүрүүчү оюн.

Комплектке 7 геометриялык элемент кирет:
квадрат, үч бурчтуктар (тең жактуу, тең капталдуу жана тик бурчтуу), ошондой эле 4 негизги түс — кызыл, жашыл, сары жана көк. Пазлдарды чогултуу үчүн уячалары бар негиз каралган.

Оюндун негизги артыкчылыгы — анын интерактивдүүлүгүндө. Балдар геометриялык фигураларды тегиздикте жайгаштырып, изилдеп, алардын өлчөмүн, формасын, түсүн жана санын өздөштүрүшөт.

Топтомдо 12 даяр модель (схема) камтылган. Ошондой эле балдар өздөрүнүн автордук дизайн моделдерин түзүүгө мүмкүнчүлүк алышат.

Калыптандырат жана өнүктүрөт:

  • схема боюнча учакта долбоорлоо жана моделдөө көндүмдөрүн;
  • элементардык математикалык түшүнүктөрдү;
  • логикалык жана мейкиндиктик ой жүгүртүүнү;
  • майда моториканы;
  • фантазияны жана эс тутумду.

«Тоок» дидактикалык оюнунун топтому

«Тоок» дидактикалык оюну балдардын таанып-билүү, логикалык жана чыгармачылык жөндөмдөрүн өнүктүрүүгө багытталган интерактивдүү өнүктүрүүчү топтом.

Комплектке төмөнкүлөр кирет:

  • 1 даана уячалары бар негиз;
  • 8 даана кыстарма бөлүк.

Фигуралар негизги түстөрдө (кызыл, сары, көк, жашыл) жасалган. Формалары — сүйрү, өлчөмдөрү — чоң жана кичине.

Оюндун негизги артыкчылыгы — интерактивдүүлүгүндө. Балдар элементтерди өлчөмүнө, формасына жана түсүнө жараша тиешелүү уячаларга жайгаштырышат.

Өнүктүрөт жана калыптандырат:

  • дизайн жана моделдөө боюнча баштапкы көндүмдөрдү;
  • логикалык жана мейкиндиктик ой жүгүртүүнү;
  • майда моториканы;
  • фантазияны жана эс тутумду.

Оюндун милдеттери:

  • жаныбарлардын аттарын жана алардын мүнөздүү белгилерин бекемдөө;
  • аналитикалык-синтетикалык ишмердүүлүктүн негиздерин өнүктүрүү
    (салыштыруу, жалпылоо, классификациялоо);
  • башталган ишти аягына чейин жеткирүү жөндөмүн калыптандыруу;
  • үлгү боюнча иш алып баруу жана өз ишин үлгү менен салыштыра билүү жөндөмүн өнүктүрүү.

3д кой

Бул дидактикалык оюн балдардын мейкиндиктик ой жүгүртүүсүн, логикасын жана чыгармачылык жөндөмдөрүн өнүктүрүүгө багытталган интерактивдүү өнүктүрүүчү топтом.

Комплектке төмөнкүлөр кирет:

  • 1 даана негиз;
  • 8 даана бириктирүүчү бөлүк.

Оюндун негизги артыкчылыгы — анын интерактивдүүлүгүндө. Балдар жалпак фигуралардан көлемдүү 3D моделди (кой образын) чогултуп, бөлүк–бүтүн байланыштарын түшүнүшөт.

Өнүктүрөт жана калыптандырат:

  • дизайн жана моделдөө боюнча баштапкы көндүмдөрдү;
  • логикалык жана мейкиндиктик ой жүгүртүүнү;
  • майда моториканы;
  • фантазияны жана эс тутумду.

Оюндун милдеттери:

  • жаныбарлардын аттарын жана алардын мүнөздүү өзгөчөлүктөрүн бекемдөө;
  • аналитикалык-синтетикалык ишмердүүлүктүн негиздерин өнүктүрүү
    (салыштыруу, жалпылоо, классификациялоо);
  • башталган ишти аягына чейин жеткирүү жөндөмүн калыптандыруу;
  • үлгү боюнча иш алып баруу жана өз ишин үлгү менен салыштыра билүү жөндөмүн өнүктүрүү.

Чүко футбол оюну »

«Чүко футбол» — балдардын моторикасын, логикалык ой жүгүртүүсүн жана чыгармачылык жөндөмдөрүн өнүктүрүүгө багытталган интерактивдүү оюн.

Комплектке төмөнкүлөр кирет:

  • платформа, тешикчелери бар дарбаза формасында;
  • эки түстөгү чүкө;
  • шайба;
  • эки жагында чоюлчак резиналар.

Оюндун негизги артыкчылыгы — анын интерактивдүүлүгүндө. Балдар чүкөлөрүн же шайбаларды резиналардын жардамы менен дарбазадан атып, биринчи болуп максатка жетүүгө аракет кылышат. Жеңиш ошол тарапта болот.

Өнүктүрөт жана калыптандырат:

  • элементардык математикалык түшүнүктөрдү;
  • майда моториканы жана кол кыймылынын тактыгын;
  • фантазияны жана эс тутумду;
  • эптүүлүктү жана шамдагайлыкты;
  • сүйлөшүү, диалогдук жана ырааттуу кепти.

«7 область оюну »

«7 область» — балдардын логикалык ой жүгүртүүсүн, эс тутумун жана чыгармачылык жөндөмдөрүн өнүктүрүүгө багытталган интерактивдүү дидактикалык оюн.

Комплектке төмөнкүлөр кирет:

  • тегерек формадагы платформа жети тешикчелери менен;
  • оңго, солго, ылдый, өйдө кыймылдаган бөлүгү;
  • жети түстүү топтор.

Оюндун негизги артыкчылыгы — анын интерактивдүүлүгүндө. Балдар көрсөтүлгөн тешикчелерге топторду тизип, картадагы облустарды жаттап, алардын жайгашуу тартибин эстешет.

Өнүктүрөт жана калыптандырат:

  • элементардык математикалык түшүнүктөрдү;
  • логикалык жана мейкиндиктик ой жүгүртүүнү;
  • майда моториканы;
  • фантазияны жана эс тутумду;
  • сабырдуулукту, эптүүлүктү жана тең салмактуулукту.

«1,5 метрлик боз үй – улуттук мурас»

Бул — кыргыз элинин улуттук турак жайы болгон Кыргыз боз үйү. Бул боз үйдүн бийиктиги 1,5 метр болуп, балдар үчүн атайын ылайыкталып жасалган. Боз үй көчмөн жашоого абдан ыңгайлуу: аны тез тигип, тез жыйнап алып кетсе болот. Ал жыгач кереге, ууктар жана түндүктөн турат, сырты кийиз менен жабылат.

Боз үйдүн ичинде жылуу жана жайлуу болот. Илгери кыргыздар жайлоодо жашаганда ушундай үйлөрдө турушкан. Бүгүнкү күндө боз үй улуттук салтты сактоонун белгиси болуп саналат.

Балдар үчүн боз үй — бул ата-бабаларыбыздын жашоо-турмушун таанып-билүүгө жардам берген кызыктуу мурас.

Бул боз үй балдар үчүн оюн аркылуу үйрөнүүгө ылайыктуу. Балдар боз үйдү чогуу курап, анын бөлүктөрүн (кереге, ууктар, түндүк, эшик) таанып билишет. Ар бир бала өзүнө роль алып, “үй ээси”, “конок”, “чабан” болуп ойной алышат.

Тарбиячы балдарга боз үйдүн эмне үчүн керек экенин жөнөкөй тил менен түшүндүрөт: ал жылуу, көчүп жүрүүгө ыңгайлуу жана кыргыз элинин байыркы турак жайы экенин айтып берет. Ошондой эле “конок тосуу”, “чай берүү” сыяктуу улуттук салттарды оюн түрүндө көрсөтүп берет.

Мындай оюндар балдардын элестетүүсүн өнүктүрүп, достукка, бирге иштөөгө жана улуттук баалуулуктарды сыйлоого үйрөтөт.

Кыймылдуу оюн: "Мерген"

Кыймылдуу оюн: “Мерген” (Таамай ыргыт) (Кум ыргытуу)

Жалпы мүнөздөмө: Бул – бетинде улуттук оймо-чийимдер түшүрүлгөн, атайын тешиги бар жантайыңкы жыгач такта жана ыргытууга ылайыкталган баштыкчалардан (же чүкө салынган киселерден) турган спорттук оюн куралы.

Максаты:

1. Кыймыл координациясы жана көз өлчөмү: Баштыкчаны тактадагы тешикке түшүрүү үчүн бала аралыкты чамалап, колунун күчүн туура бөлүштүрүүнү үйрөнөт. Бул “көз өлчөмүн” (глазомер) жана колдун ири моторикасын өстүрөт.

2. Физикалык активдүүлүк: Баланы кыймылга, шамдагайлыкка жана денени туура кармоого үйрөтөт.

3. Социалдык көндүмдөр: Команда менен ойноо, кезек күтүү, жеңишти жана жеңилүүнү туура кабыл алуу сыяктуу сапаттарды калыптандырат.

Улуттук баалуулуктар компоненти:

·Мергенчилик өнөрү: Оюнду байыркы кыргыз мергенчилеринин жаа атуу же таш менен бутага тийгизүү өнөрү менен байланыштыруу. “Мергенчинин көзү курч, колу так болот” деген тарбиялык маанини берүү.

·Оймолордун тили: Тактадагы оймолор жөн гана кооздук эмес, ал кыргыз элинин маданиятынын бир бөлүгү экенин түшүндүрүү.

Тарбиячылар үчүн колдонуу методикасы:

1. Аралыкты тандоо: Кичи топтор үчүн тактаны жакын (1-1,5 метр), ал эми даярдоочу топтор үчүн алысыраак (2-3 метр) коюңуз.

2. Мелдеш: Балдарды эки командага бөлүп: “Кимдин командасы капчыкты тешикке көп түшүрөт?” – деп мелдеш уюштуруңуз. Ар бир түшкөн баштыкчага упай (мисалы, чүкө) берип эсептесе болот.

3. Позаны оңдоо: Баштыкчаны ыргытып жатканда баланын тулку бою түз, буту бекем турушун көзөмөлдөңүз.

"Уз-Чебер"

Дидактикалык оюн: “Уз-Чебер” (Сүрөттүү шнуровка)

Жалпы мүнөздөмө: Бул – бетинде атайын тешикчелери бар жыгач планшет жана түстүү жиптерден турган топтом. Бала жипти тешикчелерден өткөрүү аркылуу боз үйдүн, комуздун же башка улуттук буюмдардын силуэтин (сүрөтүн) жаратат.

Максаты:

1. Жазууга даярдык (Майда моторика): Жипти ичке тешиктен таамай өткөрүү манжалардын учун сезгич кылып, баланын колун калем сап кармоого жана сулуу жазууга даярдайт.

2. Сенсорика жана Көңүл буруу: Көз менен колдун координациясын өнүктүрөт. Бала жиптин багытын көзөмөлдөп, көңүлүн бир ишке толук топтогонду үйрөнөт.

3. Чыгармачылык: Бала жөн гана сүрөт “тартпастан”, сайма сайгандай ыкма менен өз колу менен буюм жасап жатканын сезет.

Улуттук баалуулуктар компоненти:

·Кол өнөрчүлүк: Кыргыздар байыртадан “Уздун колу береке” деп, кыздарды сайма сайганга, эркек балдарды камчы өргөнгө үйрөткөн. Бул оюнчук ошол байыркы өнөрдүн заманбап, балдарга ылайыкташкан түрү.

·Символдорду таануу: Боз үй – үй-бүлөнүн куту, Комуз – кыргыз рухунун символу экенин жип менен “чийип” жатып түшүндүрүү.

Тарбиячылар үчүн колдонуу методикасы:

1. “Чебер колдор”: Алгач балага планшеттин четиндеги (рамкасындагы) тешиктерден жипти өткөрүп, “жээктеп” чыгууну үйрөтүңүз.

2. “Сүрөт жаратуу”: Андан соң ортосундагы татаал сүрөткө өтүңүз. “Кана, боз үйдүн керегелерин тургузалы” же “Комуздун кылын тагалы” деп кызыктырыңыз.

3. “Катаны оңдоо”: Эгер бала жипти туура эмес өткөрүп алса, аны кайра жандырууну үйрөтүңүз. Бул баланы сабырдуулукка жана катасын оңдоодон коркпоого тарбиялайт.

Дидактикалык оюн: "Боом Капчыгайы"

Дидактикалык оюн: “Боом Капчыгайы” (Нейро-гимнасика)

Жалпы мүнөздөмө: Бул – Чуй жана Ысык-Көл өрөөндөрүн байланыштырган атактуу Боом капчыгайынын ийри-буйру жолун элестеткен, жыгачтан жасалган инновациялык тренажер. Ал эки колду тең колдонуу менен башкарылат жана үстүндө 10дон 100гө чейинки сандар жазылган “жол” тилкеси бар.

Максаты:

  • Мээнин иштешин жакшыртуу (Нейропсихология): Бала эки колу менен рулду (же механизмди) бирдей башкарганда, мээнин оң жана сол жарым шарларынын байланышы күчөйт. Бул баланын кабыл алуусун, эс тутумун жана сүйлөө речин өнүктүрөт.
  • Математикалык түшүнүк: Жолдогу 10, 20, 30… 100 сандары аркылуу баланы ондуктар менен саноого жана аралыкты ченөөгө үйрөтүү.
  • Кыймыл координациясы: Көз менен колдун байланышын бекемдөө (шарды жолдон чыгарбай алып жүрүү).

Улуттук баалуулуктар компоненти:

  • Ата Мекенди таануу: Бала ойноп жатып Кыргызстандын географиясы, тоолору жана ашуулары менен таанышат. “Боом – бул биздин бийик тоолордун ортосундагы маанилүү жол” деген түшүнүк берилет.
  • Жол эрежеси жана сабырдуулук: “Жол катаал, андыктан шашпай, этият айдоо керек” деген эреже аркылуу баланы сабырдуулукка жана коопсуздукка тарбиялоо.

Тарбиячылар үчүн колдонуу методикасы:

  • “Саякат” оюну: Тарбиячы балага: “Кел, азыр биз Бишкектен Ысык-Көлгө саякатка чыгабыз. Боом капчыгайынан шарды (унааны) кулатпай айдап өтүшүбүз керек”, – деп кызыктырат.
  • Сандар менен иштөө: Бала шарды ар бир санга (мисалы, 20га, 50гө) жеткирген сайын, тарбиячы ошол санды үн чыгарып айттырат. Бул сандарды жаттоого жардам берет.
  • Жарыш: Эки же андан көп бала менен мелдеш уюштуруу: “Ким 100 деген марага биринчи жана эреже бузбай жетет?”.

"Ат Чабыш" (Механикалык жарыш)

“Ат Чабыш” (Механикалык жарыш)

Жалпы мүнөздөмө: Бул – улуттук колоритте жасалган жыгач оюнчук. Ал дөңгөлөктүү негиздеги “Атчан бала” фигурасынан жана ага жип менен байланган таякчадан турат. Жип таякчага оролгон сайын, оюнчук балага карай жылат.

Максаты:

  • Майда моторика жана билектин күчү: Таякчаны эки колдоп же манжалар менен айлантып жипти ороо – баланын билегинин ийкемдүүлүгүн жана манжаларынын майда булчуңдарын өстүрөт. Бул жазуу көндүмдөрүнө даярдык көрүү үчүн эң сонун көнүгүү.
  • Координация жана ылдамдык: Жипти тегиз жана тез ороо үчүн бала кыймылын көзөмөлдөөнү үйрөнөт.
  • Атаандаштык руху: Жеңишке жетүүгө умтулуу, шамдагайлыкка тарбиялоо.

Улуттук баалуулуктар компоненти:

  • Ат – адамдын канаты: Оюнчуктун дизайнындагы Ак калпак кийген бала жана анын тулпары аркылуу улуттук идентификацияны калыптандыруу.
  • Улуттук оюндар: Көчмөн элдин “Ат чабыш”, “Жорго салыш”, “Кыз куумай” сыяктуу салттуу оюндарын түшүндүрүү жана ага болгон кызыгууну арттыруу.

Тарбиячылар үчүн колдонуу методикасы:

  • “Ким күлүк?” мелдеши: Бул оюнду жуп менен ойногон эң кызыктуу. Эки балага эки оюнчук берилет. “Даярдан, башта!” деген буйрук менен балдар таякчага жипти ороп башташат. Кимдин аты биринчи марага (баланын колуна) жетсе, ошол жеңет.
  • Аңгемелешүү: Оюн алдында же андан кийин: “Жылкы баласы – камбар ата”, “Ат – адамдын канаты” деген макалдарды үйрөтүп, кыргыз элинин жашоосундагы жылкынын орду тууралуу кыскача кеп куруу сунушталат.
  • Дене тарбия мүнөттөрү: Сабак учурунда балдар отуруп чарчаганда, кыймылдуу оюн катары колдонсо болот.

Түстүү Тизмек

Дидактикалык оюн куралы: “Түстүү Тизмек” (Логикалык айкалыштар)

Жалпы мүнөздөмө: Бул жыгачтан жасалган экологиялык таза оюн куралы. Ал тик турган тактадан, жылып жүрүүчү түстүү тегерекчелерден (фишкалардан) жана тапшырмалар жазылган карточкалардан турат. “ЭтноSTEAM” методикасынын негизинде иштелип чыккан.

Максаты:

  • Логикалык ой жүгүртүү: Балага үлгүгө карап иш кылууну, түстөрдүн ордун алмаштырбай туура жайгаштырууну жана анализ кылууну үйрөтүү.
  • Майда моторика: Манжалардын кыймылын, көз менен колдун координациясын өнүктүрүү.
  • Улуттук баалуулуктар жана тарбия: Сабырдуулукка, башталган ишти аягына чыгарууга (эмгекчилдикке) тарбиялоо. Түстөр аркылуу жаратылышты таануу (Көк – асман/суу, Жашыл – жайлоо/жаратылыш, Кызыл – от/кубат, Сары – күн/дан).

Колдонуу ыкмасы (Тарбиячылар үчүн нускама):

  • 1-кадам (Тааныштыруу): Тарбиячы балага оюнчукту көрсөтүп, түстөрдү атап берүүсүн суранат. Ар бир түстү курчап турган чөйрө менен байланыштырып кетүү сунушталат (мисалы: “Бул көк түс, биздин Ысык-Көлүбүздөй”).
  • 2-кадам (Тапшырма): Балага алдындагы карточкалардын бири тандалып берилет. Карточкада түстүү тегерекчелердин белгилүү бир ирети көрсөтүлгөн.
  • 3-кадам (Аткаруу): Бала жыгач тактадагы түстүү тегерекчелерди жылдыруу аркылуу дал ошол карточкадагы сүрөттү (схеманы) кайталап тизип чыгышы керек.
  • 4-кадам (Бекемдөө): Тапшырма аткарылгандан кийин бала өзү эмне кылганын айтып берет (мисалы: “Биринчи кызылды, астына көктү койдум”).

Балдарга тийгизген таасири (Күтүлүүчү натыйжа):

  • Баланын эске тутуусу жана көңүл буруусу жакшырат.
  • Түстөрдү жана мейкиндикти (өйдө, ылдый, ортосу) бат кабыл алат.
  • Өз алдынча чечим чыгарууга жана катасын оңдоого үйрөнөт.

"Акылдуу Курулушчу" (Тосмо)

“Акылдуу Курулушчу” (Тосмо)

(Экинчи сүрөттөгү, торчолору бар такта жана кичинекей жыгач блоктор)

Максаты:

  • Мейкиндикти кабыл алуу: “Оңго”, “солго”, “өйдө”, “ылдый” деген түшүнүктөрдү практика жүзүндө бекемдөө.
  • Стратегиялык ой жүгүртүү: Алдын ала план түзүүнү үйрөнүү (фигураны бир чекиттен экинчи чекитке жеткирүү үчүн жол салуу же тосуу).
  • Конструктивдүү көндүмдөр: Жыгач блокторду торчолорго (клеткаларга) туура жайгаштыруу.

Улуттук баалуулуктар компоненти:

  • Меймандостук жана жол: “Жолдош болуу”, “туура жол табуу” түшүнүктөрүн оюн аркылуу берүү.
  • Архитектуралык таанымы: Байыркы таш жолдор же курулуштар сыяктуу элестетип, балдарды куруучулук өнөргө кызыктыруу.

Тарбиячылар үчүн колдонуу методикасы:

  • Лабиринт түзүү: Тарбиячы же бала өзү жыгач блоктордон (дубалдардан) лабиринт курат.
  • Багыттоо: Кичинекей түстүү фигураны (сүрөттөгү көк/кызыл деталды) “үйгө” жеткирүү тапшырмасы берилет. Бала манжасы менен же фигураны жылдырып, ачык жолдорду издейт.
  • Графикалык диктант (оозеки): Тарбиячы айтат: “Эки кадам оңго, бир кадам өйдө”. Бала ошол буйрукту тактада аткарат. Бул мектепке чейинки даярдоодогу эң күчтүү ыкмалардын бири.

«Оймолорду тап!» дидактикалык оюну

«Оймолорду тап!» дидактикалык оюну

Бул оюн балдарды кыргыздын улуттук оймо-чиймелери менен тааныштырууга багытталган. Жыгачтан жасалган тактада түрдүү оймолордун формалары жана ага туура келүүчү тегерекчелер берилген. Бул оюн аркылуу бала маданиятты таанып гана койбостон, геометриялык окшоштуктарды табууну үйрөнөт.

Максаты:

  • Билим берүүчүлүк: Балдарды кыргыз оймолорунун түрлөрү менен тааныштыруу жана алардын аталыштарын эстеп калууга көмөктөшүү.

  • Өнүктүрүүчүлүк: Баланын логикалык ой жүгүртүүсүн, байкагычтыгын жана көз болжолун (глазомер) өстүрүү.

  • Тарбиялоочулук: Улуттук баалуулуктарга, кол өнөрчүлүккө болгон кызыгуусун жана сыйлоо сезимин ойготуу.

 

 «Ким эмне жейт?» дидактикалык оюну

 «Ким эмне жейт?» дидактикалык оюну

Бул оюн айлана-чөйрө менен тааныштыруу курсуна ылайыктуу. Оюнда жаныбарлардын сүрөттөрү жана алардын азыктары берилген. Бала тиешелүү жаныбарга анын сүйүктүү тамагын дал келтириши керек.

Максаты:

  • Билим берүүчүлүк: Жаныбарлар дүйнөсү жана алардын тамактануу өзгөчөлүктөрү тууралуу билимдерин тереңдетүү.

  • Өнүктүрүүчүлүк: Сүрөттөр ортосундагы байланышты табуу аркылуу логиканы жана майда моториканы өнүктүрүү.

  • Тарбиялоочулук: Жаратылышка, жан-жаныбарларга кам көрүүгө жана аларды сүйүүгө тарбиялоо.

«Кесиптер дүйнөсү»

«Кесиптер дүйнөсү»

Бул дидактикалык материал балдарды ар кандай кесиптер менен тааныштырууга арналган. Сүрөттөрдө электрик, куруучу, мугалим жана өрт өчүрүүчү көрсөтүлгөн, ошондой эле жашоодо мындан башка да көп кесиптер бар: дарыгер, айдоочу, ашпозчу, милиция кызматкери, дыйкан, тигүүчү, сатуучу, программист ж.б. Балдар ар бир кесиптин эмне иш кыларын жана кандай куралдарды колдонорун билишет.

Максаты (иш-аракет):
Балдарга сүрөттөр пазл түрүндө берилет. Алар бөлүктөрдү туура чогултуп, кайсы кесип экенин табышат. Андан кийин тарбиячы ар бир кесип жөнүндө түшүндүрөт жана “ким эмне кылат?” деген оюн уюштурат.

Кийинки этапта балдар өздөрүнө жаккан кесипти тандап, ролдук оюн ойношот (мисалы: дарыгер ооруну дарылайт, мугалим окутат, ашпозчу тамак жасайт, куруучу үй курат). Ошондой эле “сен чоңойгондо ким болгуң келет?” деген суроо аркылуу балдардын кыялдануусу өнүктүрүлөт.

Бул иш-аракет балдардын ой жүгүртүүсүн, сүйлөө жөндөмүн, чыгармачылыгын жана ар кандай кесиптерге болгон кызыгуусун арттырат.

Прокрутить вверх